Welkom op onze Lughnasadh & Lammas pagina
Welkom, fijn dat je hier bent op onze Lughnasadh of Lammas pagina.
Hier verdiepen we ons in de rijke betekenis van dit bijzondere jaarfeest. Lughnasadh (uitgesproken als loe-na-sa) is van oorsprong een Keltisch oogstfeest en markeert het begin van de eerste oogst. De naam verwijst naar de Keltische god Lugh, met wie dit feest van oudsher werd verbonden. Lammas is de Angelsaksische benaming die later ontstond en afkomstig is van hlaf-mæsse, wat letterlijk 'broodmis' of 'broodfeest' betekent. Beide namen verwijzen naar hetzelfde moment in het wiel van het jaar: het begin van de oogsttijd.
De uitbundige groei van de zomer maakt langzaam plaats voor rijping. Graan kleurt goudgeel, fruit hangt zwaar aan de bomen en de eerste vruchten worden met dankbaarheid binnengehaald. De warmte van de zon is nog volop aanwezig, maar de natuur laat zien dat haar energie zich langzaam verplaatst van groeien naar oogsten. Alles wat de afgelopen maanden met zorg is gevoed, begint nu zichtbaar vrucht te dragen.
Lughnasadh is daarom een feest van overvloed, dankbaarheid en gemeenschap. Het nodigt uit om stil te staan bij wat de aarde ons schenkt, maar ook bij alles wat in ons eigen leven tot ontwikkeling is gekomen. Welke dromen hebben wortel geschoten? Welke inspanningen dragen inmiddels vrucht? En waar mogen we met waardering op terugkijken?
Binnen oude natuurtradities werden tijdens Lughnasadh de eerste graanhalmen geoogst, broden gebakken van het nieuwe graan en de eerste vruchten gedeeld met familie, vrienden en de gemeenschap. Het was een tijd waarin men niet alleen de overvloed vierde, maar ook besefte dat iedere oogst voortkomt uit geduld, zorg en samenwerking met de natuur. Door samen te eten, verhalen te delen en de aarde te bedanken voor haar gaven werd de onderlinge verbondenheid opnieuw bekrachtigd.
Ook vandaag nodigt Lughnasadh ons uit om bewust mee te bewegen met dit ritme. Om stil te staan bij wat ons voedt, dankbaar te zijn voor wat tot bloei is gekomen en ruimte te maken voor de volgende fase van de cyclus. Want iedere oogst draagt tegelijkertijd het begin van een nieuw seizoen in zich.
Op deze pagina nemen we je mee langs de geschiedenis, symboliek, oude verhalen en hedendaagse beleving van Lughnasadh en Lammas. Je ontdekt de betekenis van de eerste oogst, de rol van Lugh, de symboliek van het eerste brood, rituelen, recepten en manieren om dit bijzondere moment van het jaar op een persoonlijke manier te beleven.
~Wij, Sisters van Brigid's Sibbe wensen je een gezegende Lughnasadh en een warme, betekenisvolle oogsttijd ~
Helaas, de openbare viering zit er weer op. Maar je kunt nog even meegenieten bij de foto's onder magische mijmeringen!

Lughnasadh – Het feest van de eerste oogst
Lughnasadh vormt het eerste oogstfeest binnen het Keltische jaarwiel. Waar de natuur tijdens de lente ontwaakte en rond de midzomer haar grootste levenskracht liet zien, breekt nu de tijd van rijping aan. De velden kleuren goudgeel, graan wordt geoogst en bomen en struiken dragen hun eerste vruchten. De aarde schenkt haar overvloed en nodigt uit om met dankbaarheid te ontvangen wat maandenlang heeft kunnen groeien.
De naam Lughnasadh betekent letterlijk de samenkomst van Lugh. Volgens de overlevering stelde de Keltische god Lugh dit feest in ter ere van zijn pleegmoeder Tailtiu, die volgens de verhalen haar leven gaf om het land vruchtbaar en bewerkbaar te maken. Lughnasadh werd daardoor niet alleen een oogstfeest, maar ook een viering van toewijding, samenwerking en de verbondenheid tussen mens en aarde.
Tijdens dit jaarfeest kwamen mensen van heinde en verre samen. Er werden markten gehouden, wedstrijden georganiseerd, huwelijken gesloten en geschillen bijgelegd. Families en gemeenschappen deelden de eerste oogst en vierden samen de overvloed die het land had voortgebracht. De oogst was meer dan voedsel alleen; zij stond symbool voor alles wat door aandacht, geduld en zorg tot bloei was gekomen.
Ook in ons eigen leven weerspiegelt Lughnasadh deze beweging. Alles wat eerder werd gezaaid – een verlangen, een idee, een project of een persoonlijke ontwikkeling – begint nu zichtbaar vorm te krijgen. Het is een uitnodiging om stil te staan bij wat je hebt opgebouwd, om dankbaar te zijn voor wat is gegroeid en om te erkennen hoeveel daarvan alleen mogelijk werd door tijd, inzet en vertrouwen.
Toch draagt Lughnasadh ook een subtiele herinnering in zich. Hoewel de zomer nog warm en levendig aanvoelt, is de eerste oogst tevens het begin van een nieuwe fase binnen het jaarwiel. De natuur beweegt langzaam richting de nazomer en uiteindelijk de herfst. Iedere geoogste aar herinnert eraan dat voltooiing en loslaten net zo onlosmakelijk bij het leven horen als groei en bloei.
Lughnasadh nodigt ons daarom uit om bewust deel te nemen aan deze natuurlijke cyclus. Om dankbaar te ontvangen wat rijp is geworden, vrijgevig te delen met anderen en met vertrouwen ruimte te maken voor wat de volgende seizoenen zullen brengen.

Lugh – De god achter Lughnasadh
Lughnasadh ontleent zijn naam aan Lugh, een van de meest veelzijdige goden uit de Keltische mythologie. Hij werd niet alleen gezien als een god van licht, maar vooral als een meester van vele kunsten en vaardigheden. Ambacht, muziek, poëzie, rechtspraak, krijgerschap en vakmanschap kwamen in hem samen. Daarom werd hij ook wel Samildánach genoemd: "hij die vele kunsten beheerst."
Volgens de Ierse overlevering stelde Lugh dit jaarfeest in ter nagedachtenis aan zijn pleegmoeder Tailtiu. Zij zou haar leven hebben gegeven nadat zij het land had ontgonnen, zodat mensen het konden bebouwen en er voedsel kon groeien. Uit dankbaarheid organiseerde Lugh spelen, bijeenkomsten en vieringen waarin niet alleen de oogst, maar ook haar toewijding en offer werden herdacht.
Daardoor werd Lughnasadh veel meer dan een landbouwfeest. Het was een tijd waarin gemeenschappen samenkwamen om de eerste oogst te vieren, handel te drijven, wedstrijden te houden, verhalen te vertellen en muziek te maken. Vaardigheden werden gedeeld, nieuwe vriendschappen ontstonden en oude banden werden versterkt. De overvloed van het land bracht mensen letterlijk én symbolisch samen.
Lugh herinnert ons eraan dat een rijke oogst niet alleen voortkomt uit vruchtbare aarde, maar ook uit kennis, creativiteit, doorzettingsvermogen en samenwerking. Net zoals een graankorrel tijd nodig heeft om te rijpen, vragen ook onze talenten aandacht, oefening en vertrouwen voordat zij werkelijk tot bloei komen.
Misschien ligt daarin wel de diepste betekenis van Lughnasadh. Niet alleen dankbaar zijn voor wat de aarde voortbrengt, maar ook stilstaan bij de gaven die wij zelf hebben ontwikkeld. Welke talenten hebben het afgelopen jaar meer vorm gekregen? Welke dromen beginnen werkelijkheid te worden? En hoe kun jij jouw eigen oogst inzetten om ook anderen te voeden, inspireren of ondersteunen?
Lugh nodigt ons uit om met trots én bescheidenheid te kijken naar wat we hebben opgebouwd. Niet als eindpunt, maar als een moment van dankbaarheid binnen de voortdurende cyclus van groeien, delen en opnieuw beginnen.

Lammas – Het feest van het eerste brood
Hoewel Lughnasadh zijn oorsprong vindt in de Keltische traditie, kennen veel mensen dit jaarfeest onder de naam Lammas. Deze benaming ontstond eeuwen later in het Angelsaksische Engeland en is afgeleid van het Oud-Engelse hlaf-mæsse, wat letterlijk 'broodmis' of 'broodfeest' betekent.
Lammas markeerde het moment waarop van het eerste geoogste graan een brood werd gebakken. Dat brood werd als teken van dankbaarheid naar de kerk gebracht om gezegend te worden, waarna het werd gedeeld met familie, buren en de gemeenschap. Daarmee bleef de oude gedachte van wederkerigheid behouden: de aarde schenkt haar overvloed en de mens geeft daarvoor dankbaarheid en zorg terug.
Brood was veel meer dan voedsel alleen. Het stond symbool voor het leven zelf. Iedere graankorrel had maanden nodig gehad om te groeien, gevoed door regen, zonlicht en de vruchtbare aarde. In één brood kwamen al die krachten samen. Het bakken en delen ervan herinnerde eraan dat overvloed nooit vanzelf ontstaat, maar voortkomt uit samenwerking tussen mens en natuur.
Ook vandaag kan brood nog steeds een bijzondere plaats innemen tijdens Lammas. Zelf een brood bakken, een maaltijd delen of eenvoudig bewust eten kan een klein ritueel van dankbaarheid worden. Niet om oude gebruiken letterlijk te herhalen, maar om stil te staan bij alles wat ons dagelijks voedt.
Lammas nodigt ons uit om met aandacht te ontvangen wat het leven ons schenkt. Niet alleen de tastbare oogst van de aarde, maar ook de vruchten van onze eigen inspanningen. Welke ervaringen hebben je rijker gemaakt? Welke lessen neem je mee? En welke overvloed kun jij op jouw beurt weer delen met anderen?
Zo vormt Lammas een brug tussen het oude en het nieuwe. De eeuwen zijn veranderd, maar de essentie blijft dezelfde: dankbaar zijn voor wat is gegroeid, delen vanuit overvloed en beseffen dat iedere oogst de belofte van een nieuwe cyclus in zich draagt.

De eerste oogst
Lughnasadh markeert het begin van de oogsttijd. Na maanden van groeien, bloeien en rijpen is het moment aangebroken waarop de eerste gaven van de aarde worden binnengehaald. Graan kleurt goudgeel in de velden, fruit hangt zwaar aan de bomen en de eerste noten, bessen en kruiden zijn klaar om geoogst te worden. De natuur laat zien dat geduld, zorg en tijd uiteindelijk hun vruchten dragen.
Binnen oude landbouwgemeenschappen was dit een van de belangrijkste momenten van het jaar. De eerste oogst bepaalde immers in grote mate hoe de komende maanden eruit zouden zien. Daarom werd zij met eerbied ontvangen. Men oogstte niet gedachteloos, maar stond stil bij de overvloed die de aarde had geschonken. De eerste schoven werden vaak apart gehouden of ceremonieel aangeboden als blijk van dankbaarheid aan de natuur en haar bezielende krachten.
Het graan nam daarbij een bijzondere plaats in. Van de eerste korenaren werd brood gebakken, een zichtbaar symbool van leven, voeding en verbondenheid. Iedere aar vertegenwoordigde maanden van zonlicht, regen, vruchtbare aarde en menselijke zorg. De oogst herinnerde eraan dat niets op zichzelf ontstaat; alles groeit in samenhang met de wereld om ons heen.
Ook voor onszelf draagt de eerste oogst een mooie symboliek. Niet alles wat we zaaien is letterlijk zichtbaar in een akker. Soms bestaat onze oogst uit nieuwe inzichten, herwonnen vertrouwen, een afgerond project, een herstelde relatie of een stap in onze persoonlijke ontwikkeling. Lughnasadh nodigt uit om daar bewust bij stil te staan en te erkennen wat het afgelopen jaar in jouw leven tot bloei is gekomen.
Tegelijkertijd leert de eerste oogst ons dat ontvangen en loslaten bij elkaar horen. Zodra het graan wordt afgesneden, eindigt één cyclus en ontstaat ruimte voor de volgende. De aarde schenkt haar vruchten, zodat nieuw leven zich opnieuw kan voorbereiden. Zo herinnert Lughnasadh ons eraan dat iedere voltooiing tegelijkertijd het begin vormt van iets nieuws.
Misschien is dat wel de diepste boodschap van dit jaarfeest: dankbaar ontvangen wat rijp is geworden, delen vanuit overvloed en met vertrouwen verder wandelen op het pad dat zich voor je ontvouwt. Want iedere oogst is niet alleen een einde, maar ook een belofte van een nieuwe lente.
Dit blok vormt een mooie overgang naar "In de schoot van de aarde", waarin je vervolgens kunt verdiepen hoe de aarde als voedende en dragende kracht werd gezien binnen oude natuurtradities. Daardoor loopt de pagina inhoudelijk heel vloeiend van geschiedenis naar symboliek en vervolgens naar beleving.

In de schoot van de aarde
Binnen veel oude natuurtradities werd de aarde gezien als de grote voedster van al het leven. Niet als een levenloos landschap, maar als een bezielde kracht die draagt, beschermt en voedt. Tijdens Lughnasadh wordt die verbondenheid misschien wel het meest zichtbaar. De akkers schenken hun graan, boomgaarden buigen onder het gewicht van rijpe vruchten en kruiden hebben hun grootste kracht bereikt. Overal laat de natuur zien wat maanden van zonlicht, regen en geduld hebben voortgebracht.
Juist daarom was Lughnasadh van oudsher een feest van dankbaarheid. Mensen stonden stil bij de gaven van de aarde en beseften dat geen enkele oogst vanzelfsprekend was. De eerste schoven werden met eerbied geoogst, bronnen en velden werden geëerd en de eerste vruchten werden vaak gedeeld met familie, buren of als offer teruggegeven aan de natuur. Ontvangen en geven vormden samen één geheel.
De aarde leert ons dat overvloed nooit ontstaat uit haast. Alles kent zijn eigen ritme. Een zaadje kan niet worden gedwongen sneller te groeien en een vrucht is pas werkelijk zoet wanneer zij de tijd heeft gekregen om te rijpen. Lughnasadh nodigt ons uit om ook dat in ons eigen leven te herkennen. Wat aandacht krijgt, mag groeien. Wat met liefde wordt verzorgd, zal op zijn eigen moment vrucht dragen.
Misschien is dat wel een van de mooiste lessen van dit jaarfeest. Niet alleen vieren wat zichtbaar is geworden, maar ook vertrouwen houden in alles wat nog onder de oppervlakte verder groeit. Net zoals de aarde in stilte haar werk doet, ontwikkelen ook wij ons vaak zonder dat we het direct merken.
Wanneer we tijdens Lughnasadh met aandacht naar de natuur kijken, zien we meer dan een rijke oogst. We zien een voortdurende kringloop van geven en ontvangen, van voeden en gevoed worden. Diezelfde beweging leeft ook in ons. Door dankbaar stil te staan bij wat ons draagt, versterken we onze verbondenheid met de aarde én met onszelf.

De kleuren van Lughnasadh
Wanneer de eerste oogst wordt binnengehaald, verandert ook het kleurenpalet van de natuur. Het frisse lentegroen maakt langzaam plaats voor warme tinten van goud, honinggeel, diep groen en het eerste rood van rijpend fruit. Iedere kleur vertelt iets over de fase waarin de aarde zich bevindt en over de overvloed die zij ons schenkt.
Goudgeel is misschien wel de kleur die het sterkst met Lughnasadh wordt verbonden. Het weerspiegelt de rijpe graanvelden die golven in de zomerwind en herinnert aan de zon die maandenlang haar warmte schonk. Het staat symbool voor overvloed, dankbaarheid, wijsheid en de vruchten van geduld.
Diepgroen blijft zichtbaar in bossen, weilanden en kruiden. Het vertegenwoordigt de levenskracht die nog altijd door de natuur stroomt. Hoewel de eerste oogst is begonnen, is de zomer nog niet voorbij. Het groen herinnert ons eraan dat groei en rijping nog steeds doorgaan.
Ook de kleuren van rijp fruit verschijnen steeds vaker. Dieprood, bordeaux, paars en oranje weerspiegelen appels, bramen, pruimen en bessen die langzaam hun volle smaak bereiken. Zij symboliseren volwassenheid, vervulling en de rijkdom die ontstaat wanneer iets de tijd krijgt om volledig te rijpen.
In veel oude tradities kwamen deze kleuren terug in bloemenkransen, altaars, oogstkransen en feesttafels. Schoven graan, zonnebloemen, appels, noten en kleurrijke bloemen vormden tastbare herinneringen aan de overvloed van het seizoen. Niet om rijkdom te tonen, maar om dankbaarheid zichtbaar te maken.
Ook vandaag kunnen deze kleuren ons helpen om bewust verbinding te maken met het ritme van het jaar. Een schaal met seizoensfruit, een bos zonnebloemen, een zelfgebakken brood of een eenvoudig boeket van veldbloemen kan al een klein eerbetoon zijn aan de gaven van de aarde.
Zo nodigt Lughnasadh ons uit om niet alleen naar de oogst te kijken, maar ook de schoonheid ervan werkelijk te zien. In iedere gouden aar, iedere rijpe vrucht en iedere warme zomerkleur herinnert de natuur ons eraan dat overvloed vaak schuilt in de eenvoudige dingen die we gemakkelijk voorbijlopen.
Ik zou hier een lichte, warme afbeelding bij plaatsen met een stilleven van een hoorn des overvloeds gevuld met graan, appels, peren, druiven, bramen, zonnebloemen en noten op een houten tafel, met op de achtergrond een goudgeel graanveld in het zonlicht. Dat sluit prachtig aan bij de tekst en vormt een rustige overgang naar het volgende onderdeel: Rituelen van Lughnasadh.

De rituelen van Lughnasadh
Lughnasadh is van oudsher een feest van dankbaarheid. Het markeert het moment waarop de eerste oogst wordt binnengehaald en nodigt uit om bewust stil te staan bij alles wat de aarde én het leven ons hebben geschonken. Rituelen tijdens dit jaarfeest zijn dan ook minder gericht op het vragen om overvloed, maar juist op het herkennen en waarderen van de overvloed die al aanwezig is.
In oude Keltische gemeenschappen begon de viering vaak met het oogsten van de eerste graanhalmen. Van het nieuwe graan werd brood gebakken, dat vervolgens werd gedeeld met familie, vrienden en buren. Het samen eten van dit eerste brood was meer dan een maaltijd; het was een ritueel van verbondenheid, waarin de gemeenschap de gaven van de aarde gezamenlijk vierde.
Ook het verzamelen van kruiden speelde een belangrijke rol. Veel kruiden bereikten rond deze tijd hun grootste kracht en werden geoogst om te drogen of te verwerken in theeën, oliën en geneeskrachtige bereidingen. De oogst werd niet gedachteloos genomen, maar met respect voor de natuur en het besef dat ontvangen altijd hand in hand gaat met dankbaarheid.
Ook vandaag kunnen rituelen eenvoudig en persoonlijk zijn. Maak een wandeling door de natuur en neem bewust waar wat het seizoen laat zien. Bak een brood, bereid een maaltijd met ingrediënten van het seizoen of vul een schaal met graan, fruit en noten als symbool van de eerste oogst. Steek een kaars aan en neem een moment om stil te staan bij alles wat het afgelopen jaar in jouw leven is gegroeid.
Misschien schrijf je op waarvoor je dankbaar bent, welke doelen je hebt bereikt of welke ervaringen je rijker hebben gemaakt. Misschien deel je een maaltijd met dierbaren of schenk je iets van jouw overvloed aan een ander. Want delen vormt al eeuwenlang een wezenlijk onderdeel van Lughnasadh. De oogst krijgt pas werkelijk betekenis wanneer zij niet alleen wordt ontvangen, maar ook wordt doorgegeven.
Laat rituelen tijdens Lughnasadh vooral ontstaan vanuit eenvoud en oprechtheid. Er bestaat geen vaste vorm die gevolgd moet worden. Een klein gebaar dat met aandacht wordt uitgevoerd, draagt vaak meer betekenis dan een uitgebreid ritueel zonder verbinding.
Zo herinnert Lughnasadh ons eraan dat ware overvloed niet alleen zichtbaar wordt in wat we bezitten, maar vooral in wat we met een open hart kunnen ontvangen, waarderen en delen.

Smaken van Lughnasadh
De eerste oogst werd van oudsher niet alleen gevierd, maar ook geproefd. Brood van het nieuwe graan, honing, rijp zomerfruit, noten en geurige kruiden stonden symbool voor de overvloed die de aarde had geschonken. Door samen te eten werd dankbaarheid tastbaar en ontstond verbinding tussen mens, natuur en gemeenschap.
Ook vandaag kunnen eenvoudige seizoensgerechten ons helpen om bewust stil te staan bij dit jaarfeest. Een versgebakken brood, een schaal met rijpe vruchten of een zelfgemaakte drank nodigen uit om even te vertragen en de rijkdom van het seizoen werkelijk te ervaren..
🍞 Lughnasadh Honingbrood
Een ode aan het eerste graan en de eeuwenoude traditie van Lammas.
🍪 Lavendelkoekjes
Heerlijke boterkoekjes met een subtiele lavendelgeur, perfect bij een kop kruidenthee tijdens een rustig moment in de tuin of als traktatie tijdens een Lughnasadh-viering.
🌿 Citroenlimonade met lavendel
Een frisse, bloemige dorstlesser voor warme zomerdagen
Lughnasadh Honingbrood
Brood neemt een bijzondere plaats in binnen de viering van Lughnasadh en Lammas. Van het eerste geoogste graan werd eeuwenlang een brood gebakken als teken van dankbaarheid voor de overvloed die de aarde had geschonken. Het delen van dat brood bracht families en gemeenschappen samen en herinnerde eraan dat de oogst niet alleen bedoeld was om te ontvangen, maar ook om met elkaar te delen.
Dit eenvoudige honingbrood is een eigentijdse ode aan die oude traditie. De zachte zoetheid van honing en de warme geur van kruiden maken het tot een heerlijk brood voor een zomerse lunch, een picknick of een moment van bezinning tijdens Lughnasadh.
Ingrediënten
- 500 gram tarwebloem of speltbloem
- 7 gram gedroogde gist
- 300 ml lauwwarm water
- 2 eetlepels honing
- 2 eetlepels olijfolie
- 1 theelepel zeezout
- 1 theelepel gedroogde tijm of rozemarijn (optioneel)
- een handje zonnebloempitten of pompoenpitten ter decoratie
Bereiding
Meng de bloem, gist en het zout in een ruime kom. Voeg het lauwwarme water, de honing en de olijfolie toe en kneed het geheel ongeveer tien minuten tot een soepel deeg. Meng eventueel de kruiden door het deeg.
Dek de kom af met een schone doek en laat het deeg op een warme plaats ongeveer een uur rijzen, totdat het in omvang is verdubbeld.
Vorm vervolgens een rond brood en leg dit op een met bakpapier beklede bakplaat. Bestrijk de bovenkant eventueel met een beetje water of honing en strooi er enkele zonnebloem- of pompoenpitten overheen. Laat het brood nog ongeveer dertig minuten narijzen.
Bak het brood vervolgens 30 tot 35 minuten in een voorverwarmde oven op 200 °C, totdat het een goudbruine korst heeft en hol klinkt wanneer je op de onderkant tikt.
Laat het brood afkoelen voordat je het aansnijdt.
Brood delen
Binnen veel oude tradities werd het eerste brood niet direct aangesneden. Eerst werd er een moment genomen om stil te staan bij de aarde, het graan, de zon en alle handen die hadden bijgedragen aan het ontstaan ervan.
Ook vandaag kun je dat kleine moment van aandacht bewaren. Snijd het brood niet haastig aan, maar deel het met de mensen om je heen. Misschien spreek je een paar woorden van dank uit, of geniet je eenvoudig samen van een stuk vers brood met boter, honing of een zelfgemaakte kruidenboter.
Zo wordt een eenvoudig brood meer dan een recept. Het wordt een herinnering aan de kringloop van zaaien, groeien, oogsten en delen — een traditie die al generaties lang mensen met elkaar en met de aarde verbindt.